سئو و بهینه سازی

لینک سازی داخلی در سئو: ترفندهای عملی برای ساخت لینک داخلی

نویسنده: تحریریه آرسافت

برای این که بتوانید در سئو سایت خود موفق شوید باید در کنار فاکتورهای مهم سئو به لینک سازی داخلی سایت توجه ویژه ای داشته باشید و آن را به صورت درست و اصولی انجام دهید. در این صورت است که می توانید اعتبار سایت خود را افزایش داده و رتبه های برتر گوگل را فتح کنید.

در این مطلب ابتدا بک لینک و لینک سازی داخلی معرفی شده و انواع آن و اهمیت آن به صورت شفاف توضیح داده شده است. پس از آن ترفندهای ساخت لینک داخلی و مشکلات رایج در لینک سازی داخلی مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. اینجا دقیقا همان جایی است که شما را برای رسیدن به رتبه های برتر گوگل راهنمایی می کند. پس با ما همراه باشید.

لینک داخلی چیست؟

لینک داخلی یا پیوند داخلی به لینکی گفته می شود که به صفحه ای در همان سایت منتهی شود. یعنی یک صفحه از سایت به صفحه ای دیگر در همان سایت پیوند دهد. به عبارت دیگر مبدا و مقصد لینک یک سایت باشد. این می شود لینک داخلی. در بخش های مختلف سایت ها تعداد زیادی لینک داخلی وجود دارد. از بالای سایت که هدر، منو و ناوبری سایت قرار دارد گرفته تا منوهای کناری و فوتر سایت همگی دارای تعداد زیادی لینک به صفحات دیگر سایت هستند. 

لینک داخلی یکی از فاکتورهای مهم سئو داخلی وب سایت است و کاربران و موتورهای جستجو استفاده زیادی از آن می کنند. اصلا می توان گفت که حیات یک سایت وابسته به لینک های داخلی است. کاربران به کمک پیوندهای داخلی می توانند صفحات دیگر سایت را پیدا کرده و آن را مشاهده کنند. موتورهای جستجو هم از لینک های داخلی کمک می گیرند تا بتوانند صفحات مختلف سایت را پیدا کرده و خزش کنند. 

طبیعتا هر تلاشی که برای ساخت لینک داخلی انجام شود لینک سازی داخلی نامیده می شود. در ادامه توضیحات بیشتری در مورد لینک های داخلی و لینک سازی داخلی ارائه شده است.

انواع لینک های داخلی سایت

کمی بالاتر گفتیم که از هدر سایت تا فوتر پر است از لینک های داخلی. همه این پیوندهای داخلی در سایت یکی نیستند و جنسشان با هم تفاوت دارد. مثلا لینکی که در داخل هدر (سربرگ) سایت است با لینک داخل متن مطلب یکی نیست. در اینجا انواع پیوندهای داخلی سایت بر اساس نوع و جایگاه معرفی شده اند.

۱. لینک های ساختاری: لینک هایی که جزئی از ساختار سایت و صفحات هستند و در تمام صفحات یا بیشتر آنها وجود دارند. مثل لینک هایی که در هدر و فوتر تمام صفحات وجود دارد. یا لینک های مطالب پربازدید که در نوار کناری صفحه مطالب وجود دارد. همه این لینک ها داخلی به حساب می آیند؛ فارغ از متن یا صفحه ای از سایت که به آن ارجاع می دهند. معمولا مهم ترین صفحات سایت مثل خانه، مطالب، درباره ما، تماس با ما و ... به عنوان لینک ساختاری در بخش های ذکر شده قرار می گیرد.

 مهم ترین لینک های داخلی ساختاری به شرح زیر است. 

  • لینک ناوبری (هدر)
  • لینک Breadcrumb (خرده نان)
  • لینک نوار کناری
  • لینک مطالب مشابه
  • لینک فوتر

لینک های ساختاری صفحات اصلی و مهم سایت را به صورت مستقیم در اختیار کاربر قرار می دهد تا به راحتی به آنها دسترسی داشته باشد. موتورهای جستجو هم به کمک لینک های ساختاری می توانند ساختار سایت را تشخیص داده و مهم ترین صفحات سایت را شناسایی کنند.

لینک های داخلی ساختاری

۲. لینک های متنی: لینک هایی که در داخلی متن و محتوای صفحه قرار دارند لینک متنی (Contextual Links) به حساب می آیند. برخلاف لینک های ساختاری که به صفحات مهم منتهی می شوند لینک های متنی الزاما به صفحات مهم منتهی نمی شوند بلکه معمولا به صفحات مرتبط با موضوع یا متن منتهی می شوند. نمونه لینک متنی به این صورت است: برای درک بهتر موضوع سئو به مطلب «آموزش سئو» مراجعه کنید.

لینک های متنی هم برای کاربران و موتورهای جستجو بسیار مفید است. چه بسا لینک های متنی اهمیت و ارزش بیشتری نسبت به لینک های ساختاری داشته باشد. کاربران به کمک لینک های متنی می توانند از صفحات مفید و مرتبط با متن در حال مطالعه اطلاع پیدا کنند و در صورت تمایل آنها را هم مطالعه کنند. موتورهای جستجو هم از لینک های متنی برای درک بهتر محتوای صفحات استفاده می کنند. یعنی بر اساس متون اطراف لینک و متن لینک شده که متن لنگر یا آنکر تکست (Anchor text) نام دارد متوجه می شوند که صفحه لینک شده چه موضوعی دارد.  

اهمیت و فواید لینک سازی داخلی در سئو

به طور کلی لینک های داخلی سایت اهمیت زیادی دارند و می توانند به بهبود سئو سایت کمک کنند. در حقیقت با لینک سازی داخلی صحیح و اصولی می توان از تاثیر مثبت آن روی سئو سایت بهره مند شد. لینک سازی مناسب باعث می شود کاربران و ربات های گوگل هر دو بتوانند به صفحاتی از سایت که نیاز دارند دسترسی پیدا کنند.

در اینجا برخی از مهم ترین فواید لینک سازی داخلی سایت که به بهینه سازی سایت کمک می کند معرفی شده است. 

۱. بهبود تجربه کاربری

اولین و مهم ترین فایده و دلیل لینک سازی داخلی بهبود تجربه کاربری است. در سئو تجربه کاربری حرف اول را می زند. لینک سازی داخلی به اصولی باعث می شود کاربر بتواند به آسانی صفحات مورد نظر خود را از منوها پیدا کند. یا مطالب مرتبط با متنی که در حال مطالعه آن است را در سایت ببیند و آن را هم مطالعه کند. اینها همگی می تواند حس رضایت در کاربران سایت ایجاد کند که همان تجربه کاربری است. تجربه کاربری بالا مهم ترین فاکتور سئو است که می توان با لینک سازی داخلی آن را بهبود بخشید. 

در مقابل اگر سایت شما از لینک سازی داخلی مناسبی برخوردار نباشد نه تنها شما این فرصت را از دست داده اید بلکه بر ضد سئو سایت خود کار کرده اید چراکه لینک سازی داخلی نامناسب و آشفته تجربه کاربری بدی را ارائه می کند و منجر به فرار کاربران از سایت شما می شود.

۲. تعیین ساختار سایت

احتمالا می دانید که ربات های گوگل (Googlebot) و دیگر موتورهای جستجو از طریق لینک ها صفحات سایت را پیدا می کنند، آنها را خزش کرده و در نهایت رتبه بندی می کنند. درست است که اکثر سایت ها نقشه سایت XML دارند و گوگل به راحتی از طریق آن همه صفحات را پیدا می کند اما نقشه سایت ساختار دقیقی از سایت ارائه نمی کند. گوگل می خواهد بداند که مهم ترین صفحات سایت کدامند و کدام یک را باید با اولویت بالاتر به کاربر نمایش دهد. این ویژگی در نقشه سایت نیست اما با لینک سازی داخلی می توان این را به گوگل فهماند. 

به عنوان مثال زمانی شما یک پیوند را در بخش ناوبری سایت قرار می دهید و آن را در تمام صفحات نمایش می دهید به این معنی است که آن صفحه و لینک برای سایت شما مهم است. یا دریافت تعداد زیادی لینک داخلی با متن لنگر خاصی تا حدودی موضوع آن صفحه را مشخص می کند. گوگل هم این ها را به خوبی متوجه می شود از این اطلاعات لینک های داخلی بهره کافی را می برد.

۳. افزایش یا انتقال اعتبار صفحات

لینک های داخلی اهمیت صفحات را برای گوگل نمایان می کند. صفحه ای که لینک داخلی بیشتر داشته باشد اهمیت بیشتری دارد و طبیعتا رتبه بهتری هم کسب می کند. پیوندهای داخلی رتبه صفحه را از صفحه مبدا به صفحه مقصد منتقل می کنند. اگر صفحه الف به صفحه ب پیوند داخلی دهد مقداری از اعتبار صفحه الف به صفحه ب منتقل می شود. این اعتبار با عنوان «آب پیوند» یا «عصاره لینک» (Link juice) هم شناخته می شود. 

انتقال اعتبار (آب پیوند) به صفحات دیگر با لینک داخلی

لینک سازی داخلی باعث می شود صفحه دریافت کننده لینک در نتایج موتور جستجو (SERP) رتبه بهتر و بالاتری کسب کند. لذا هرچه یک صفحه لینک داخلی بیشتری داشته باشد می تواند اعتبار بیشتری کسب کرده و رتبه بهتری دریافت نماید.

تا اینجا هر آنچه در مورد لینک سازی داخلی گفته شد تئوری بود. از این جا به بعد وارد مرحله عملی لینک سازی داخلی می شویم.

نکات و ترفندهای ساخت لینک داخلی برای موفقیت در سئو

با آموزختن نکات و آموزه های تئوری لینک سازی داخلی دیگر نوبت به آموزه های عملی رسیده است. برای استفاده از فواید لینک سازی داخلی باید بتوانید آن را به بهترین نحوه انجام دهید. ساخت لینک داخلی اصولی در کسب نتیجه مناسب تاثیر زیادی دارد. در این بخش تعدادی از مهم ترین ترفندها و نکات کاربردی برای ساخت لینک داخلی به شما آموزش داده شده است که با رعایت دقیق آنها می توانید تا حد زیادی در سئو سایت موفق عمل کنید. 

۱. پیاده سازی صحیح لینک های ساختاری

اولین قدم در لینک سازی داخلی پیاده سازی یا تصحیح لینک های ساختاری سایت به شکل ساختار یافته است. منظور از شکل ساختار یافته این است که باید لینک سازی داخلی صفحات طوری باشد که مهم ترین صفحه، صفحات مهم و صفحات کم اهمیت در آن مشخص شود. بهترین قالب برای پیاده سازی لینک های ساختاری قالب یا ساختار هرمی است. در ساختار هرمی مهم ترین صفحه در نوک هرم قرار می گیرد و بیشترین لینک داخلی را دریافت می کند. پس از آن صفحات کم اهمیت تر در زیر آن قرار می گیرند و پیوند کمتری دریافت می کنند.

به عنوان مثال صفحه اصلی سایت که در نوک هرم است باید بیشترین بک لینک را داشته باشد و پس از آن صفحات مطالب، فروشگاه و درباره ما باید لینک های داخلی بیشتر را به خود اختصاص دهند. به همین ترتیب صفحات کم اهمیت تر در زیر آنها قرار گرفته و بک لینک های کمتری می گیرند. البته اگر در بخش ناوبری لینک های اصلی سایت قرار گیرند همه صفحات قرار گرفته در ناوبری به یک اندازه بک لینک می گیرند و ساختار هرمی ایجاد نمی شود اما همین روش هم مناسب است چون در هر صورت صفحات مهم مشخص شده اند.

علاوه بر این می توان از بخش خرده نان یا بردکرامب (Breadcrumb) هم برای لینک سازی داخلی استفاده کرد. این بخش هم ساختار خوبی به لینک سازی داخلی سایت می دهد و به کاربران اجازه می دهد تا جایگاه دقیق خود در سایت را بدانند.

۲. پیوند به صفحات مهم سایت

برای موفقیت در سئو و بهینه سازی لینک های داخلی باید برای صفحات مهم سایت لینک های داخلی بیشتری ایجاد کنید. علت این است که تعداد لینک داخلی به یک صفحه نشان دهنده اهمیت آن صفحه است. به علاوه این که هر لینک مقداری از ارزش صفحه را به صفحه لینک گرفته منتقل می کند. این دو ویژگی باعث می شود گوگل صفحات دارای لینک داخلی بیشتر را در رتبه بندی خود ترجیه دهد و چه بهتر که صفحات مهم و حیاتی سایت ما در گوگل رتبه بهتری داشت باشند.

پیوند دادن به صفحات مهم سایت برای کاربران هم مفید است. چراکه کاربران سایت را به سمت صفحات مهم هدایت می کند و این شانس را به ما می دهد تا بتوانیم مطالب مهم تر از قبیل مقالات یا محصولات مهم را بیشتر به کاربران مان نمایش دهیم. این دقیقا همان هدفی است که در سئو دنبال آن هستیم. افزایش بازدید از محصولات و افزایش احتمال خرید.

۳. لینک دادن به صفحات مرتبط

بهترین روش برای ساخت لینک داخلی ارزشمند ساخت لینک متنی در داخل متنی است که مرتبط با لینک مقصد است. این همان لینکی است که در تمام مطالب سایت ها به صورت متنی قرار می گیرد. به این معنی که در متن یا مطلبی از سایت به صفحه ای دیگر که مرتبط با آن متن و نوشته است لینک داده شود. این نوع پیوند داخلی ارزشمندترین نوع پیوند داخلی است.

این ارزش دو وجه دارد. یکی برای کابران سایت که حین مطالعه متن می توانند اطلاعات اضافی یا تکمیلی را در صفحه لینک شده مشاهده کنند. به عنوان مثال در مطلب آموزش سئو حتما اصطلاحات و جزئیاتی وجود دارد که در صفحات دیگر سایت ارائه شده و کاربر می تواند با لینک داخلی به آن صفحات مراجعه کند.

وجه دیگر ارزشمند بودن لینک های متنی مرتبط برای گوگل و موتورهای جستجو است. گوگل تمام تلاش خود را می کند تا بیشترین درک از محتوای سایت ها را داشته باشد تا بهترین محتوا را به کاربران خود نمایش دهد. لینک داخلی متنی که مرتبط با صفحه مقصد باشد تا حد زیادی به ربات های گوگل کمک می کند تا بتوانند محتوای صفحه لینک گرفته را بهتر درک کنند. این مسئله به بهبود سئو صفحات سایت کمک بسزایی می کند.  

۴. استفاده از متن لنگر توصیفی

متن لنگر خلاصه و توصیف محتوای یک صفحه است. کاربر قبل از ورود به صفحه با مشاهده متن لنگر تا حدودی متوجه محتوای صفحه لینک گرفته می شود. Google هم دقیقا همین کار را انجام می دهد. ربات های گوگل برای درک بهتر محتوای صفحات از متن لنگر کمک می گیرند. پس باید از این فرصت به بهترین نحوه استفاده کرد. بنابراین باید به جای استفاده از متن های تکراری مثل «اینجا»، «این لینک»، «منبع»، «کلیک کنید» و ... باید از عبارات توصیفی به عنوان متن لنگر استفاده کنید.

ساخت لینک داخلی با متن لنگر توصیفی

مثلا برای همین مطلب می توان از عبارت «۱۰ ترفند عملی برای لینک سازی داخلی» به عنوان متن لنگر استفاده کرد. اینطور هم کاربر به خوبی متوجه محتوای داخل لینک می شود و هم گوگل درک بهتری از محتوا پیدا می کند. علاوه بر این می توان با استفاده از عبارات جذاب و قلاب دار میزان کلیک لینک ها را هم افزایش داد.

۵. عدم اکتفا به لینک های ساختاری

به هیچ عنوان نباید با این استدلال که در هدر و فوتر سایت و صفحه مطالب لینک همه صفحات وجود دارد از ایجاد لینک متنی چشم پوشی کرد. پیوندهای ساختاری و متنی هر دو برای سئو لازم هستند و باید از هر دو استفاده بهینه کرد. درست است که لینک های ساختاری نشانی تمام صفحات سایت را به کاربر و گوگل ارائه می کند اما پیوندهای متنی اطلاعات کامل تر، دقیق تر و مرتبط تری نسبت به محتوای صفحه ارائه می کند.

پیوند متنی با متن لنگر توصیفی می تواند اطلاعات بهتر و کامل تری نسبت به صفحه هدف به کاربر و ربات های گوگل ارائه کند. به علاوه این که این اطلاعات در زمینه مرتبط ارائه می شود. اینطور هم کاربر می تواند استفاده بهتری از سایت ببرد و هم گوگل درک بهتر و دقیق تری از محتوای صفحات داشته باشد. 

۶. استفاده به جا و متعادل از لینک های داخلی

فواید و مزایای زیادی برای لینک های داخلی مطرح شد که یک سئو کار تازه وارد را تحریک می کند که تعداد زیادی لینک داخلی برای صفحات مختلف ایجاد کند. اما در استفاده از لینک های داخلی باید تعادل را رعایت کرد و زیاده روی نکرد. در واقع تنها زمانی باید به صفحه ای لینک بدهید که احساس می کنید این کار لازم است و برای کاربر مفید واقع می شود. اگر قرار دادن پیوند به صفحات داخلی برای کاربر مفید نیست یا تعداد آن به قدری زیاد شده که امکان استفاده از آن وجود ندارد نباید این کار را انجام دهید.

اولین دلیل برای حفظ تعادل در لینک سازی داخلی همین تجربه کاربری است. اما دلیل دیگر این است که لینک های خروجی زیاد از یک صفحه اعتبار کمتری دریافت می کنند. اعتبار هر صفحه مقدار مشخصی دارد. هرچه تعداد لینک های خروجی صفحه ای بیشتر باشد اعتباری یا آب پیوندی که قرار است از طریق لینک ها منتقل شود هم به تعداد لینک ها تقسیم می شود و هر صفحه لینک شده مقدار کمتری دریافت می کند. این مورد زمانی مهم است که شما می خواهید با لینک سازی داخلی اعتبار یا امتیاز (PageRank) صفحات خاصی از سایت را افزایش دهید.

۷. بررسی فرصت های جدید لینک سازی

 لینک سازی داخلی بخشی از استراتژی سئو سایت است که باید به صورت مداوم روی آن کار شود. این طور نیست که برای همه صفحات سایت لینک داخلی ایجاد کنید و کار تمام شود. با انتشار مطالب جدید یا ویرایش مطالب قبلی سایت شما تغییر می کند و این تغییر باید در لینک های داخلی هم اعمال شود. مطالب تازه منتشر شده هم نیاز به لینک داخلی خروجی دارند و هم لینک داخلی ورودی.

بنابراین نیاز است به جستجو در مطالب دیگر سایت بپردازید و بخش های لازم و مرتبط به مطلب جدید را به آن لینک کنید. مطالب ویرایش شده هم برای بهینه سازی لینک های داخلی نیاز به بازبینی دارند. برای پیدا کردن فرصت های جدید لینک سازی می توانید از قابلیت جستجوی سایت خودتان یا گوگل استفاده کنید و موضوع مورد نظر را در آن جستجو کنید.

مشکلات رایج در لینک سازی داخلی سایت

سئوکاران تازه وارد به دلیل این که درک صحیحی از آموزه های سئو ندارند معمولا به اشتباه از آنها استفاده می کنند و همین باعث می شود نتیجه مطلوب را کسب نکنند. در لینک سازی داخلی هم مشکلات رایجی وجود دارد که بسیاری از سئوکاران تازه کار گرفتار آن هستند. در اینجا چند مورد از شایع ترین مشکلات و رفتارهای رایج در ساخت لینک داخلی معرفی شده تا شما از تکرار آن خودداری کنید و بتوانید در سئو و لینک سازی داخلی سایت خود موفق عمل کنید.   

۱. زیاده روی در لینک دادن به مطالب دیگر 

وقتی از فواید لینک سازی داخلی سخن به میان می آید و گفته می شود که اعتبار صفحه به واسطه دریافت لینک داخلی افزایش پیدا می کند برخی سئوکارها تصور می کنید که دیگر می توانند به تعداد زیادی در هر صفحه لینک داخلی قرار دهند؛ بدون توجه به این که این کار منجر به کاهش آب پیوند می شود.

لینک خروجی زیاد باعث می شود اعتبار یا آب پیوندی که قرار است از طریق لینک منتقل شود بین تمام لینک ها تقسیم شود و اینطور به هر لینک مقدار کمتری اعتبار برسد. لذا نباید در قرار دادن لینک زیاده روی کرد و تنها در صورت نیاز و ضرورت از آن استفاده کرد.

۲. لینک دهی زیاد به صفحات غیرمهم

کسانی که می خواهند از فرصت لینک سازی داخلی حداکثر بهره را ببرند به اکثر صفحات سایت به تعداد زیاد لینک می دهند بدون این که توجه کنند که آیا آن صفحه نیاز به دریافت لینک زیاد دارد یا خیر. صفحات غیرمهم سایت معمولا نیازی به دریافت لینک ندارند. پس لزومی ندارد که به این صفحات لینک زیادی داده شود. در مقابل باید به صفحات مهم تر که نیاز به کسب رتبه دارند لینک داده شود.

این که یک صفحه نیاز به بک لینک زیاد دارد یا نه را استراتژی سئو و محتوای آن صفحه تعیین می کند. اگر آن صفحه محتوای مناسبی دارد و در استراتژی سئو شما نیاز به کسب رتبه دارد می توانید به میزان لازم برای لینک متنی با متن لنگر مناسب ایجاد کنید.  

۳. لینک های شکسته

لینک شکسته اصطلاحی است که برای لینک هایی به کار می رود که آدرس صفحه مقصد آنها تغییر کرده یا آن صفحه به کلی حذف شده است و با آن لینک دیگر نمی توان به صفحه مورد نظر وارد شد. لینک شکسته به دلیل این که به مقصد نمی رسند هیچ خاصیت مثبتی برای سئو ندارند؛ بلکه تاثیر منفی هم دارند. تاثیر منفی از این جهت است که کاربر با کلیک روی لینک با صفحه ۴۰۴ مواجه شده و به مقصد نمی رسد. این حس و تجربه کاربری بدی را ایجاد می کند.

لینک های داخلی شکسته به صفحات 404 ختم می شوند

برای جلوگیری از ایجاد لینک های داخلی شکسته باید پس از حذف یا تغییر آدرس صفحات سایت آدرس قدیمی را به آدرس جدید هدایت (ریدایرکت) کنید تا کاربر و ربات با ورود به صفحه قدیمی به صورت خودکار به صفحه جدید هدایت شود. برای این که مطمئن شوید از قبل لینک شکسته ای در سایت ندارید باید یک بار کل لینک های سایت را بررسی کنید. برای این می توان از افزونه های مخصوص این کار استفاده کنید یا از بخش «Not found» سرچ کنسول گوگل کمک بگیرید. 

۴. صفحات بدون بک لینک (صفحات یتیم)

اصطلاحا به صفحاتی که هیچ بک لینکی دریافت نکرده اند صفحه یتیم (Orphan page) گفته می شود. چنین صفحاتی برای کاربران و گوگل قابل دسترسی نیست و هیچ کس نمی تواند آنها را پیدا کند. بنابراین این صفحات در گوگل ایندکس و رتبه بندی نمی شوند و ترافیک ورودی هم دریافت نخواهند کرد. اگر محتوای مفید و ارزشمندی هم در آنها باشد عملا سوخت می شود و برای کسب مفید واقع نمی شود. 

الان که اکثر سایت ها وردپرس با نسخه جدید هستند دیگر صفحه یتیم چندان معنا نمی دهد چون اکثر سایت ها حداقل نقشه سایت دارند و در آن فهرست همه صفحات وجود دارد و حداقل گوگل می تواند آن صفحه را پیدا کند. علاوه بر این پوسته های رایج امروزی به صورت استاندارد پیاده سازی شده اند و صفحات به صورت مناسبی به هم لینک دهی شده اند.

اما ممکن است سایت های قدیمی یا سایت هایی که به صورت اختصاصی ساخته شده اند صفحه یتیم و بدون لینک داشته باشند که لازم است مدیر سایت برای بررسی و رفع مشکل اقدام کند.

جمع بندی

لینک سازی داخلی نقش مهمی در بهبود سئو دارد که می تواند منجر به کسب رتبه های برتر گوگل شود. با لینک سازی داخلی اصولی و بهینه می توان رضایت کاربران را کسب کرده و صفحات مهم سایت را برای گوگل مشخص کرد. همانطور که لینک سازی داخلی می تواند به سئو سایت کمک کند در صورتی که به درستی اجرا نشود ممکن است باعث از دست رفتن فرصت و زحمات شما شده و عملا نتیجه ای برای شما در پی نداشته باشد. لذا باید با توجه به نکات و ترفندهای ارائه شده اقدام کرد و از تکرار اشتباهات پرهیز به عمل آورد.