طراحی ریسپانسیو یا واکنش گرا چیست و چرا اینقدر مهم است؟

گشت و گذار در اینترنت و وبگردی احتمالا شما را با سایت هایی موجه کرده است در گوشی موبایل نمایی خوبی ندارند و طراحی و چینش آنها نامناسب است. اینجا اهمیت طراحی ریسپانسیو یا واکنش گرا مشخص می شود. چون سایت های مذکور از ریسپانسیو نبودن و عدم داشتن نسخه موبایل رنج می برند. سایتی که به صورت ریسپانسیو طراحی شده باشد دیگر چنین مشکلاتی ندارد و در گوشی موبایل و تبلت همچون کامپیوتر و لپ تاپ نمایش داده می شود.

در مورد سایت های ریسپانسیو و طراحی واکنش گرا سخن بسیار است. چیستی طراحی ریسپانسیو، اهمیت آن، نحوه بررسی ریسپانسیو بودن سایت ها و ابزارهای کمکی برای تشخص آن همگی جزء موضوعات مهمی هستند که در این مطلب به آنها پرداخته شده است. پس تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.

طراحی ریسپانسیو (Responsive) چیست؟

طراحی ریسپانسیو (Responsive) که در فارسی به آن طراحی واکنش گرا گفته می شود نوعی از طراحی سایت و صفحات وب است که در آن اندازه دستگاه های مختلف همچون گوشی موبایل، تبلت، لپ تاپ، کامپیوتر، تلویزیون هوشمند و ... مورد توجه قرار می گیرد تا صفحه اینترنتی طراحی شده با دستگاه های مختلف هماهنگی کامل داشته باشد. در نتیجه این نوع طراحی یک سایت ریسپانسیو طراحی می شود که با دستگاه های مختلف هماهنگی کامل را دارد و می تواند در همه دستگاه ها به صورت بهینه نمایش داده شود.

در سایت های ریسپانسیو عناصر موجود در صفحه در تمام دستگاه ها با اندازه های مختلف بهینه سازی شده است. تفاوتی ندارد که شما از لپ تاپ با پهنای صفحه ۱۶۰۰ پیکسل استفاده می کنید یا گوشی دارای عرض ۳۵۰ پیکسل در دست دارید. عناصر صفحه وب در هر دو دستگاه به صورت بهینه نمایش داده می شود. منظور از نمایش بهینه عناصر نمایش به بهترین حالت و بهترین اندازه است.

برخی می گویند "در طراحی ریسپانسیو سایت در همه دستگاه ها یکسان است" اما این صحیح نیست. چراکه در سایت های غیرریسپانسیو نمایش سایت در همه دستگاه ها یکسان است. اما در سایت های ریسپانسیو نمایش در همه دستگاه بهینه است. یعنی بهترین حالت را دارد. در طراحی ریسپانسیو برنامه نویس بر حسب نیاز برخی عناصر را در تمام دستگاه ها ثابت نگه می دارد، برخی را در دستگاه های کوچک تغییر اندازه می دهد و برخی را به کلی حذف می کند.

دلیل آن هم خیلی واضح است. اندازه صفحه مانیتور بیش از ۱۰ برابر گوشی موبایل است. طبیعتا در صفحه گوشی جا برای نمایش همه عناصر وجود ندارد. عناصر ضروری به نسبت اندازه دستگاه کوچک می شوند و عناصر غیرضروری در صورت کمبود جا حذف می شوند تا نمایش سایت بهینه باقی بماند. اگر این کار انجام نشود سایت در گوشی موبایل ای شلوغ و به هم ریخته نمایش داده خواهد شد. 

مزایای طراحی واکنش گرا: چرا ریسپانسیو بودن سایت مهم است؟

در ضرورت طراحی واکنش گرا و ریسپانسیو بودن سایت هیچ شکی نیست و در حال حاضر همه کسانی که به دنبال راه اندازی سایت هستند روی ریسپانسیو بودن آن تاکید می کنند. شرکت های طراحی سایت و طراحان وب سایت ها هم ریسپانسیو بودن محصولاتشان را به عنوان یک برگ برنده معرفی می کنند. این خود نشان دهنده اهمیت واکنش گرا بودن سایت و داشتن نسخه موبایلی است.

اما فارغ از این مسئله مهم ترین دلایل اهمیت طراحی ریسپانسیو و واکنش گرا بودن سایت در ادامه ذکر شده است. 

۱. بهبود رابط کاربری و تجربه کاربری

اصلی ترین و مهم ترین دلیل برای ریسپانسیو بودن سایت بهبود رابط کاربری و تجربه کاربری است. در بخش های قبل به خوبی ذکر شد که وب سایت ریسپانسیو برای دستگاهای هوشمند با اندازه های مختلف بهینه سازی شده است و بهترین نمایش را دارد. این یعنی رابط کاربری خوب. وقتی سایت در همه دستگاه ها بهترین نمایش و عملکرد را داشته باشد یعنی رابط کاربری خوبی دارد.

خب رابط کاربری با تجربه کاربری رابطه مستقیم دارد. هرچه رابط کاربری و به عبارتی ظاهر سایت بهتر و جذاب تر باشد تجربه کاربری بهتری خواهد داشت. طبیعتا سایت ریسپانسیو شده به دلیل این که کاربران همه دستگاه ها به خوبی از آن استفاده می کنند تجربه کاربری خوبی را ثبت می کند.   

۲. بهبود سئو و رتبه در گوگل

دلیل دیگر که دلیل فرعی برای ریسپانسیو بودن سایت است همین بهبود سئو و رتبه در گوگل است. علت فرعی بودنش این است که ریسپانسیو بودن سایت به صورت مستقیم روی سئو اثر نمی گذارد. درست است که یکی از مهم ترین فاکتورهای رتبه بندی گوگل در سال های اخیر داشتن نسخه موبایل (Mobile-friendly) یا سازگار با موبایل بوده است اما این خود متاثر از دلیل قبلی است.

به بیان بهتر سئو و بهینه سازی برای گوگل چیزی جز تجربه کاربری نیست. اگر کاربران به سایتی علاقه داشته باشند گوگل هم آن سایت را برایشان نمایش می دهد. خب ریسپانسیو بودن سایت هم باعث می شود سایت با موبایل سازگار باشد و در دستگاه های موبایلی بهترین عملکرد را داشته باشد و بتواند تجربه کاربری خوبی ایجاد کند. گوگل هم به دنبال بهترین تجربه کاربری است. از این جهت است که گفته می شود ریسپانسیو بودن سایت به بهبود رتبه گوگل و سئو سایت کمک می کند.  

چگونه سایت را ریسپانسیو کنیم؟

به طور کلی ریسپانسیو کردن سایت ها به وسیله CSS انجام می شود. سی اس اس زبان برنامه نویسی مخصوص ظاهر سازی وب سایت ها است که به وسیله آن عناصر وجود در سایت تغییر شکل داده و رنگ و لعاب پیدا می کنند. کلا زیباسازی و بهینه سازی ظاهری سایت به کمک CSS انجام می شود. 

بنابراین اگر می خواهید وب سایت خود را ریسپانسیو کنید لازم است زبان CSS را یاد بگیرید. سپس به سراغ کدها یا فایل های CSS سایت خود بروید و بخش های دخیل در ناسازگاری آن با موبایل را اصلاح کنید. البته ممکن است نیاز به اصلاحات جزئی در HTML صفحات هم باشد.

در ریسپانسیو کردن سایت با CSS باید توجه کنید عناصری که در دستگاه های با عرض کم نیاز به کوچک شدن دارند باید عرض نسبی داشته باشند تا به صورت خودکار کوچک شوند. بخش عمده ای از فرآیند ریسپانسیو کردن سایت با CSS به نسبی کردن عرض عناصر مربوط می شود. مثلا به جای این که عرض یک عنصر یا 500px تعریف کنید آن را 50% قرار می دهید تا در همه دستگاه ها طراحی خوبی داشته باشد. 

روش های ریسپانسیو کردن سایت

سایت های جدید اکثرا به صورت واکنش گرا طراحی می شوند و نیازی به ریسپانسیو کردن آنها نیست. اما وب سایت های قدیمی (بالای ده سال قبل) احتمالا در این مورد دچار مشکل باشند.

برای ریسپانسیو کردن سایت ها چند روش وجود دارد که در اینجا معرفی شده است. 

- سایت های وردپرسی: سایت هایی که از وردپرس یا دیگر CMS ها استفاده می کنند نیازی به کدنویسی ندارند بلکه تنها کافیست پوسته نصب شده روی آن را بروزرسانی کنید. اگر پوسته نسخه جدید ندارد باید پوسته جدیدی روی سایت نصب کنید که دارای طراحی واکنش گرا باشد. البته می توان کدهای CSS پوسته فعلی را هم بهینه سازی کرد اما این کار اصلا توصیه نمی شود چراکه نیاز به تغییر کلی در سایت دارد و این سختی زیادی دارد و می تواند مشکلات متعددی برای سایت ایجاد کند.

- سایت های اختصاصی: سایت های نوشته شده به صورت اختصاصی را تنها با کدنویسی می توان ریسپانسیو کرد. این سایت ها را باید به دست یک توسعه دهنده بدهید تا طراحی آن را برای شما واکنش گرا کنند. البته اگر خودتان کمی با برنامه نوسی آشنا باشید هم می توانید این کار را انجام دهید. می توانید از کتابخانه های CSS مثل بوت استرپ (Bootstrap) برای ریسپانسیو کردن آسان سایت استفاده کنید. غیر از این کتابخانه ها امکان ریسپانسیو کردن دستی سایت هم وجود دارد که باید فایل های CSS را در سایت پیدا کنید و بر اساس آموزش های ریسپانسیو کردن سایت، سایت خود را واکنش گرا کنید. 

نحوه بررسی ریسپانسیو بودن وب سایت 

این همه از فواید ریسپانسیو بودن سایت نوشتیم اما از نحوه بررسی و اطلاع از آن چیزی ننوشتیم. این بخش احتمالا جذاب ترین بخش این مطلب برای شما باشد. این که چطور می توانید از ریسپانسیو بودن سایت اطلاع پیدا کنید. این کار خیلی ساده است هم می توانید به صورت مستقیم با مرورگر خود آن را بررسی کنیم و هم از ابزارهای ساخته شده برای این کار کمک بگیرید. همه در ادامه توضیح داده شده است.

۱. استفاده از مرورگر وب

بهترین و ساده ترین راه برای تست وضعیت رسپانسیو سایت ها استفاده از همین مرورگر وب است. همه مرورگرهای وب این قابلیت را در خود دارند. در ادامه روش استفاده از مرورگر برای این کار توضیح داده شده است.  

- تغییر اندازه صفحه مرورگر:  ساده ترین روش برای فهمین این که سایت ریسپانسیو است یا خیر استفاده از همین مرورگری است که از آن استفاده می کنید. تنها کافیست اندازه مرورگر را تغییر دهید. یعنی آن را از حالت تمام صفحه خارج کنید و سپس پهنای صفحه مرورگر را به اندازه دلخواه خود تغییر دهید و واکنش سایت را مشاهده کنید.

اگر با تغییر اندازه صفحه مرورگر اندازه سایت تغییر تغییر کرد و چینش عناصر صفحه تغییر کرد یعنی سایت رسیپانسیو است. در غیر اینصورت یعنی سایت ریسپانسیو نیست. برای بررسی کیفیت ریسپانسیو بودن باید از روش بعدی استفاده کنید. 

- بخش Inspect مرورگر: در بیشتر مرورگرهای اینترنت بخشی تحت عنوان Inspect یا Inspect Element وجود دارد که جزئیات فنی و برنامه نویسی سایت را نمایش می دهد. با کلیک راست روی صفحه وب سایت در آخرین گزینه منو Inspect نمایش داده می شود که با انتخاب آن نوار ابزاری در پایین یا کنار صفحه فعال می شود.

در بالا و سمت  چپ نوار ابزار باز شده آیکون لپ تاپ و گوشی قرار دارد که با انتخاب آن اندازه عرضی وب سایت کوچک می شود و ابزار بررسی کیفیت ریسپانسیو بودن سایت فعال می شود. از بالای صفحه می توانید نوع دستگاه مورد نظر خود را انتخاب کنید تا وضعیت نمایش سایت در آن دستگاه برای شما شبیه سازی شود و بتوانید به دقت کیفیت ریسپانسیو بودن سایت را بررسی کنید.

۲. استفاده از ابزارهای جانبی

تشخیص وضعیت رسپانسیو سایت ها محدود به مرورگر وب نیست و ابزارهای جانبی زیادی برای این کار ساخته شده است. تنها کافیست وارد یکی از ابزارهای مورد نظر شده و آدرس سایت را وارد کنید. ابزار سایت را بررسی کرده و آن را مطابق با دستگاه های مختلف به شما نمایش می دهد. به این صورت به راحتی متوجه می شوید که آیا سایت با همه دستگاه ها تطابق دارد را خیر. برخی از ابزارهای تست ریسپانسیو بودن سایت عبارتند از:

• ابزار Responsinator
• ابزار Screenfly
• ابزار Responsive Website Design Tester

جمع بندی

طراحی ریسپانسیو یکی از مولفه های مهم در طراحی و پیاده سازی وب سایت است که باعث می شود سایت در دستگاه های مختلف مثل موبایل، تبلت، لپ تاپ، کامپیوتر و ... به صورت بهینه نمایش داده شود و کاربر بتواند به راحتی از آن استفاده کند. ریسپانسیو بودن سایت علاوه بر بهبود رابط و تجربه کاربری روی سئو هم تاثیر مثبتی دارد. ابزارهای مختلفی برای بررسی وضعیت ریسپانسیو سایت وجود دارد که بهترین آن خود مرورگر وب است.